بیماریهای انار

 

 انار (Punica granatum) متعلق به کوچکترین خانواده دو لپه ای (punicaceae) است . انار از جمله درختانی است که علاوه بر داشتن میوه ی مغذی از گل ، پوست میوه ، ریشه و ساقه ی آن از قدیم در پزشکی به عنوان دارو و در صنعت د باغی ، رنگرزی  و رنگ سازی مورد  استفاده بوده است . علاوه بر این به علت داشتن گل های  بسیار زیبا، منفرد و درشت خود در برخی مناطق ایران به عنوان گیاه زینتی کشت می شود. گاهی نیز از گونه های وحشی آن به علت داشتن شاخه های خاردار به عنوان حصار و پرچین در اطراف باغ ها و مزارع استفاده می شود .

این گیاه بومی ایران است و در کشورهای خارجی کمتر دیده می شود ( و یا به چندین رقم زِینتی و یا در برخی موارد به رقم های اهلی  محدود می شود ). در حال حاضر کشور ما بزرگترین تولید کننده و صادر کننده ی انار در جهان است . بر اساس آمار وزارت جهاد کشاورزی مجموع سطح زیر کشت باغ های انار کشور در سال زراعی 87 برابر67 هزار هکتار، میزان تولید  700هزار تن و متوسط عملکرد 12484 کیلو گرم در هر هکتار بر آورد شده است(8). فارس ، خراسان ، یزد ، اصفهان ، مرکزی و تهران مهمترین استان های انار خیز کشور را تشکیل می دهند .  علی رغم بازار بسیار خوب جهانی برای انار ایران ، میزان صادرات ایران بسیار ناچیز  و کمتر از 2 درصد تولید می باشد (4). میوه ی انار حاوی اکثر ویتامین ها از جمله B، A، C و مواد معدنی  مختلف مانند ترکیبات پتاسیم و منیزیم است . پوست میوه ی انار دارای مقدار زیادی تانن و رنگدانه است که رنگرزی سنتی نخ قالیهای ایرانی استفاده می شود . هسته انار علاوه بر مصرف طبی ، در روستاها  در مخلوط با جو به عنوان علوفه برای دام به مصرف می رسد و نیز از پوست میوه ی آن جهت خوراک دام استفاده می شود. به طور کلی عواملی که باعث کاهش محصول می شود شامل  از 85 عامل زنده و غیر زنده است که از نقاط مختلف دنیا گزارش شده است . این عوامل باعث کاهش کمی و کیفی محصول می شود . در این جا ابتدا عوامل غیر زنده و بعد به عوامل زنده ی کاهش دهنده ی محصول پرداخته می شود ( 2)

آفتاب سوختگی

آفتاب سوختگی میوه انار( sun burning) :

آفتاب سوختگی میوه از عوارض رایج در مناطق کشت و کار انار بوده که باعث کاهش مرغوبیت و  بازار پسندی میوه می گردد. پوست میوه هایی که در معرض تابش مستقیم نور آفتاب قرار می گیرند  در اثر شدت تابش سوخته و سیاه می شود . آب دانه ها تبخیر شده و فقط هسته ها باقی می مانند . در صورت شدت عارضه ممکن است میوه انار  غیر قابل استفاده گردد . این میوه ها معمولا دچار ترکیدگی نیز می گردند.نتایج بررسی روی این عارضه در ساوه نشان داده که ارقام ملس پرند،شماره یک بنگاه ، شهپربنگاه و قهوه دان شماره دو کمترین خسارت را از این عارضه داشته اند.

 براساس نتایج اولیه از مقایسه 12 رقم انار تجارتی استان یزد رقم زاغ نسبت به تابش مستقیم آفتاب فوق العاده حساس و انار آبان ماهی با کمتر ازیک درصد آلودگی از هم مقاومتر بوده است . انار اصفهانی دانه سیاه که از نظر مقاومت به کرم گلوگاه درصدرقرار دارد به آفتاب سوختگی میوه نیز نسبتا مقاوم می باشد .

برای کنترل آن علاوه بر رقم مقاوم لازمست با در نظر گرفتن فاصله مناسب کاشت،انجام هرس اصولی و رعایت جهت مناسب ردیف های کاشت از قرار گرفتن میوه در معرض تابش مستقیم آفتاب جلوگیری شود (1)

آفتاب سوختگی و سر شاخه ای درختان  انار :

علایم این عارضه تا حد زیادی شبیه به اثرات سرمای ناگهانی یا سرمای بسیار شدید می باشد با این تفاوت که آلودگی تا سر شاخه ها ادامه یافته ، عمدتا در درختان مسن دیده می شود . در اثر تابش مستقیم آفتاب روی قسمت های آفتاب گیر ( سمت جنوب ) تنه و سر شاخه ها،پوست از بین رفته متورق شده و از قسمتهای چوبی جدا می گردد . معمولا پوست در قسمتهای سایه ( سمت شمال ) سالم می باشد . خسارت این عارضه از تنیه های شب دار مخصوصا اگر شیب روی به جنوب باشد به دلیل تابش عمودی تر آفتاب شدیدتر است.ریشه ها  سالم هستندودر همان سال یا سال های بعد پا جوش زیادی تولید می کنند .

بررسی های انجام شده نشان می دهد که رنگ آمیزی تنه وسرشاخه هایی که در معرض تابش مستقیم آفتاب قرار گرفته اند به وسیله ی مواد سفید رنگ بی اثر مثل مخلوظ گل سفید ( نوعی رس) و آرد جو قادر است از شدت تابشی و در نتیجه ایجاد خسارت به طور کاملا معنی داری جلوگیری نماید.همزمان

با این کارباید در کنار درخت مبتلا نهال جدید انار کاشته یا یکی از پا جوش ها را نگه داشته تا تنه و سر شاخه ها به طورطبیعی در سایه قرار گرفته و از اثرات سوء تابش مستقیم مصون بمانند .

کنترل با انتخاب رقم  مقاوم هرس اصولی و صحیح منطبق با شرایط آب وهوایی ( چون مناطق تولید انار عمدتا حواشی کویر است و دارای شدت تابش نور و نوسانات  شدید حرارت وخشکی مفرط و طولانی هواست هرس باید به گونه ای  باشد که میوه و تنه زیر شاخ و برگ قرار گرفته تا از تابش  مستقیم محفوظ بماند.) رعایت فاصله وجهت مناسب کاشت ، پرهیز  از کاشت مخلوط انار با سایردرختان میوه ، رعایت مراقبتهای زراعی و باغی از جمله  شخم ، آبیاری و کودهی مناسب و متعادل باغات انار ( 1)

ترکیدگی میوه انار:

ترکیدگی میوه انار مهمترین بیماری فیزیولوژیکی و خسارت زا در تمام  مناطق  انار کاری کشورو دنیا محسوب می شود و بعد از کرم گلوگار انار بیشترین خسارت را وارد می سازد . خسارت آن در اصفهان 30درصد و در منطقه ی ورامین 40 درصد گزارش شده ( سپاهی 1366).

عواملی که باعث ترکیدگی انار می شود عبارتند از :  کاهش درجه حرارت هوا ، واریته ، نامنظم بودن دورآبیاری ،بافت و جنس خاک و میزان هوای موجود در آن ، کمی رطوبت هوا ، آلوده بودن باغات انار به آفات مکنده نظیرشته ها و کنه ها،بادهای گرم و بادهای سرد اوایل پاییز ، کمبود برخی عناصر مثل بروکلسیم ، سرمای پاییزی همراه با بارندگی ، آفتاب سوختگی ، تغذیه و اختلالات هورمونی ، کم آبی ، اختلالات درجه حرارت شب و روز و سرمای زود رس پاییزه به ویژه اگرتوام با ریزش  باران باشد . عمده خسارت ناشی از ترکیدگی مربوط به اواخر مرحله داشت یعنی اواخر تابستان و اوایل پاییز ،که هوا در شب ها رو به خنکی می رود می باشد . بنابراین یکی از راه های عملی کاهش ترکیدگی میوه انار برداشت به موقع محصول است .

روش های کنترل :

موفقیت های با استفاده از کاربرد اسیدجیبرلیک به میزان 150 قسمت در میلیون بعد از گل به دست آمده ولی مصرف غلظت های بالاتر ( 250-500-1000 ) باعث تاخیر برگ ریزان درختان در رقم میخوش وکاهش تعداد میوه در سال بعد ازمحلول پاشی گردید . همچنین غلظت 1000ppm آن موجب افزایش سرمازدگی شد . طبق نظر برخی از کارشناسان این عارضه را می توان با مصرف کودهای ازته تا حدودی درمان کرد . در یک بررسی مقدماتی در یک باغ 9-8 ساله در ساوه  مصرف 750 گرم کود ازته برای هر درخت در 6 نوبت نتایج چشمگیری در کاهش  میزان ترک خوردگی میوه انار نسبت به شاهد نشان داد . استفاده از مالچ( پوشاندن خاک با کاه و کلش ) جهت حفظ رطوبت خاک نیز باعث جلوگیری ازتنش رطوبتی درگیاه و کاهش ترکیدگی میوه  شده است . برگ درختان انار با استفاده از ترکیب های کودی نیز در کاهش میزان ترکیدگی میوه موثر بوده است . استفاده از پنولین در مصر به عنوان یک ماده ی ضد تعرق گیاهی با غلظت 5 درصد باعث کاهش قابل توجه ترکیدگی میوه نسبت به قبل شده است.

 واریته مقاوم مناسبترین روش کاهش خسارت است بررسی های انجام شده توسط شاکری در سال 1371 روی 10 رقم از انارهای تجارتی یزد نشان می دهد که این ارقام از نظر ترکیدگی  با اطمینان 99 درصد اختلاف معنی دار وجود دارد . بر این اساس انار آبان ماهی و زاغ با 48-43 درصد ترکیدگی در گروه ارقام  حساس و انار گبری دانه سیاه،شهوار دانه سفید  و شهوار دانه قرمز با 2-1 درصد ترکیدگی در گروه ارقام مقاوم بوده اند . بررسی دیگری در ساوه نشان داد اولا در شرایط یکسان رقم ملس ترش ساوه کمترین حساسیت و رقم پوست سفید شیرین در رتبه ی دوم قرار دارد . ثانیا در خاک های شور میزان ترکیدگی زیاد است . ثالثا ترکیدگی با وزن هزار دانه ارتباط معکوس دارد . در این بررسی انار  رقم آلک قرمز با بیشترین وزن هزار دانه (70 2)  گرم دارای کمترین درصد ترکیدگی بوده است .

کلا برای جلوگیری از آن رعایت دور آبیاری،استفاده از ارقام متحمل به کم ابی ، و پیشگیری از سایر عوامل موجد ترکیدگی علاوه بر کاهش خسارت مستقیم آن به طور غیر مستقیم در کنترل کرم گلوگاه

انار و در نتیجه  کاهش پوسیدگی میوه موثر است ( 1)

سرمازدگی انار(frosting) :

اصولا سه نوع سرما به درختان خسارت وارد می سازد . یکی سرمای دیر رس بهار به این ترتیب که اواخر زمستان هوا به طور محسوسی گرم شده و درختان انار جوانه می زند .در  این صورت یک افت درجه حرارت که گاهی تا نیمه فروردین به تاخیر می افتد  باعث خشک شدن جوانه ها و حتی سر شاخه های نازک درختان خواهد شد و در نتیجه در آن سال محصول  قابل توجهی نداریم . اگر مختصر محصولی نیز تولید شود مربوط به گل های دوم یا سوم انار بوده که کیفیت خوبی ندارد .نمونه آن در سال 69 در یزد اتفاق افتاد( شاکری 1382) دیگری سرمای زودرس پاییزه و سرمای شدید زمستانه.گزارش های متعدد حد تحمل انار نسبت به سرما را 12 -تا 20- درجه سانتی گراد ذکر کرده اند که این اختلاف به علت تفاوت در عواملی از قبیل وراثت و شرایط داخلی  گیاه مثل رسیده بودن کامل بافت ها و سلامت گیاه است . این مقاومت در صورتی است که افت درجه حرارت تدریجی باشد . این خسارت نیز در سال 66 توحید خسارت شدید در باغات انار یزد شد .

زردی کم برگی و پژمردگی از جمله علایم اولیه ای است که در بهار روی درختان آسیب دیده از سرمای زودرس پاییزه یا سرمای شدید زمستان ظاهر می گردد . پوست  ناحیه طوقه ی این درختان  که عمدتا  جوان  هستند از بین رفته متورق شده و از تنه جدا می گردد . این نشانه ها اکثرا در سمت جنوب تنه است . در صورتی که آلودگی شدید باشد و درخت موفق به ترمیم بافت آسیب دیده نگردد . اواسط تابستان برگ ها ریزش نموده یا روی درخت سبز خشک یا زرد خشک شده و میوه روی شاخه های خشکیده باقی می ماند.ریشه های درختان سرمازده سالم اند و در همان سال یا سالهای بعد پا جوش زیاد تولید می کنند و در صورت مساعد بودن شرایط آب و هوایی و مراقبتهای زراعی مناسب این پا جوش ها بعد از چند سال می توانند به مرحله ی تولید اقتصادی برسند .  درختان مبتلا به  نماتدهای مولد غده و در معرض آب و خاک نامناسب و شور قلیایی و ضعف های ناشی از کمبود مواد غذایی و آب و دیگر عوامل تضعیف کننده ، آمادگی بیشتری جهت تاثیر پذیری از سرما را داشته و خسارت بیشتری را بروز می دهند.

استفاده از ارقام مقاوم  یا متحمل به سرما ، تاخیر در انجام هرس پا جوش ها تا اواخر زمستان ، رفع و یا کاهش عوامل تضعیف کننده ی باغات انار و قطع آبیاری باغات بالافاصله بعد از برداشت محصول به منظور تسریع در رکود درخت از جمله توصیه هایی است که به نظر می رسد بتوان از شدت خسارت این عارضه بکاهد( 1).

با توجه به این که حساسیت به سرما زدگی میوه های انار مهمترین عامل  محدود کننده نگه داری طولانی مدت در دمای پایین انبار می باشد بنابراین مقاوم کردن به سرمازدگی  امکان نگه داری طولانی مدت میوه ها را در دمای پایین فراهم می کند .

در بررسی  که توسط آقایان رنجبر،ذولفقاری نسب ، قاسم نژاد و سرخوش انجام شد اثرات سطوح مختلف متیل جاسمونات ( 80 ، 16 و 24 میکرو لیتر در هر لیتر فضای ظرف ) بر القاء مقاومت به سرما زدگی و نیز کیفیت داخلی میوه انار رقم ملس ترش ساوه مورد ارزیابی قرار گرفت ،صفات کیفی مختلف میوه های تیمار شده طی دوره نگه داری میوه ها در دمای پایین ( 2 درجه سانتی گراد ) و نیز پس از پایان دوره انبار درای و نگه داری در دمای محیط مورد بررسی قرار گرفت . نتایج  حاصل نشان دادکه متیل جاسمونات باعث کاهش سرمازدگی ، حفظ کیفیت ظاهری و جلوگیری از آب از دست دهی میوه های انار می گردد . بدون آنکه اثر نامطلوب روی کیفیت داخلی آن داشته باشد . با افزایش غلظت متیل جاسمونات میزان سرمازدگی به طور معنی داری کاهش می یابد . بیشترین شاخص سرمازدگی در تیمار شاهد و کمترین آن در میوه های تیمار شده با 24 میکرو لیتر در لیتر متیل  جاسمونات در دمای پایین انبار و نیز پس از بالا بردن دما مشاهده گردید .

از لحاظ میزان کاهش وزن میوه و میزان ویتامین ث تفاوت معنی داری بین میوه ها ی تیمار شده و شاهد وجود داشت اما هیچگونه اختلاف معنی داری بین آن ها از لحاظ میزان مواد جامد محلول و اسیدیته قابل تیتراسیون عصاره دیده نشد . در مجموع میوه های تیمار شده با 24 میکرو لیتر در لیتر متیل  جاسمونات  بالاترین کیفیت ظاهری با بیشترین اثر بازدارندگی روی سرمازدگی را داشت (5).

 عوامل زنده

 نماتدهای انار :

نماتدهای موجود در خاک های ماسه ای و بسیار سبک عامل خسارت به درختان میوه و از جمله انار است. این نماتدها بیماری خود را به صورت غده ای شدن ریشه ی درختان انار ظاهر می سازند که نتیجه ی آن توقف رشد،ضعف  عمومی ، زردی برگ ها ، ریزش برگ های فوقانی ، سخت شدن سر شاخه ها و خشک شدن تدریجی آن هاست .

 بر اساس تحقیقات انجام شده دوگونه نماتد   M.incognita,Meloidogyne javanica

در باغ های انارستان یزد وجود دارد که متاسفانه در اکثر حالات آلودگی به هردوگونه در یک محل دیده می شود انار یکی از گیاهان حساس نسبت به این انگل بوده و بافت سبک تا نیمه سبک خاک برخی از باغ های انار نیز از عوامل تشدید کننده ی خسارت این نماتدها می شود (2).

در استان اصفهان علاوه بر این گونه ها نژاد چهارم گونه یM.incognita( در کاشان ) و گونه ی M.hapla ( در قمشه ) و در استان گیلان گونه M.arenaria نیز بر روی درختان انار دیده می شوند (3) .

مبارزه و کنترل :

برای مبارزه با این نماتدها در روی درختان انار هیچ گونه تجربه ی علمی و عملی در سطح بین المللی وجود ندارد ( انار در کشورهای پیشرفته محصولی اقتصادی و قابل توجه نیست ) ولی به خاطر اهمیت مساله در استان  اصفهان از پنج سال پیش مطالعاتی در حاشیه طرح بررسی نماتدهای مولد غده ریشه در اصفهان آغاز شد . که با توجه به نتایج کلی آن ها موارد زیر پیشنهاد می گردد .

الف – استفاده از ارقام مقاوم یامتحمل نسبت به انگل،در بررسیهای انجام شده روی 143 رقم یا توده اهلی و 23 رقم یا توده وحشی انار در رابطه با عکس العمل آن ها نسبت به گونه M.javanicaگونه غالب این نماتدها در کشور ) انجام گرفته است ،170 رقم اهلی و 6 توده وحشی به عنوان  انواع متحمل  انار نسبت به این گونه شناخته شده اند ولی با توجه به اختلاظ دو گونه از این انگلها در باغات انار اکثر مناطق کشور از جمله یزد در ادامه تحقیقات باید عکس العمل ارقام  و توده های انتخابی نسبت به نژاد دوم گونه M. incognita (دومین گونه ی مهم این انگلها در باغات انار کشور ) نیز روشن باشد تا عملا امکان استفاده از آن ها در مناطق آلوده فراهم گردد ( یا به عنوان پایه که ارقام مرغوب و حساس در روی آن ها پیوند زده شود و یا اینکه از ژینتور خوب آنها در ابعاد ارقام جدید استفاده شود).

ب- استقرار درخت در اراضی آلوده،آزمایشات متعدد  نشان داده است که آلودگی درخت انار در سالهای اولیه مانع از توسعه و نفوذ ریشه گیاه به عمق مناسب زمین شده و یا افزایش تدریجی جمعیت انگل در خاک موجبات زوال و مرگ گیاه را فراهم می آورد . ولی چنانچه در سالهای اولیه شرایطی فراهم باشد که درخت بتواند به قدر کافی ریشه های خود را درخاک گسترش دهد  (فرارریشه از منطقه اصلی فعالیت نماتد که معمولا در عمق 15- 10 سانتی متر از سطح خاک قرار دارد ) و پس از آن نیز وضعیت نگه داری از باغ به نفع درخت باشد ( نه در جهت افزایش جمعیت نماتد در خاک ) گیاه می تواند فشار وارده از طرف انگل را تحمل نموده و به بازده اقتصادی معقول نیز برسد (  وضعیت کنونی تعدادی از باغات آلوده قدیمی در استان یزد ) رسیدن به این حالت را اصطلاحا اسقرار درخت در اراضی آلوده می نامیم و زمان لازم برای رسیدن به این حالت را دوره ی استقرار گرفته ایم .  با توجه به آزمایشات دوره استقرار برای درختان انار بسته به شرایط مختلف بین 5 تا 7 سال خواهد بود . درختان پس از استقرار در صورت آلودگی قادر خواهند بود خسارت نماتد را تحمل نموده و میزان آن در زیر آستانه اقتصادی فرا خواهد گرفت . در آن صورت جمعیت نماتد در خاک اطراف ریشه  بطور کلی همواره پایین و طی سالیان بعد بطور متعادل باقی خواهند ماند .

ج – مبارزه شیمیایی،از دو سال پیش در اصفهان آزمایشاتی با استفاده از سموم مختلف نماتد کش برای کنترل نماتدهای مولد غده ریشه درختان انار در حال انجام است که تا کنون نماتد کش اکسامایل

(وایدت ) گرانول10 درصد بهترین نتیجه را در کنترل نماتد و تامین رشد گیاه داشته و مسلما پس از انجام آزمایشات و ارائه نتایج به کمیسیون نظارت بر سموم می توان نسبت به وارد کردن سم و مصرف

آن در باغات آلوده اقدام نمود ولی باید توجه داشت با وجود همه مشکلاتی که در باغات انار وجود دارد باز هم این باغات در بین تمام باغات کشور به علت معمول نشدن سمپاشی در آن ها دارای بهترین تعادل بیولوژیکی هستند و درصورتی که از جانب عوامل تخریبی دیگر ( مثلا از بین مراتع و پوشش گیاهی حاشیه باغات انار) چیزی را به باغات انار تحمیل نکنیم و با رعایت دستور العمل های فنی هوشیارانه عمل شود ، می توان این تعادل را هر چه مستحکم تر همچنان برای سال ها حفاظت و نگه داری نمود.وارد شدن هر سمی در باغات انار هر چقدر ضروری و حیاتی باشد باید بسیار سنجیده و متکی به آزمایشات دقیق و متعدد و نقادانه چندین ساله باشد تا از بروز مشکلات و مسائل ناشی از طغیان سایر عوامل خسارت زا که در حال حاضر کم اهمیت و یا بی اهمیت به نظر می رسند مانند کنه قرمز انار ( Tenuipalpus punicae) و شپشک ها و غیره که در صورت طغیان ممکن است ده ها سم پاشی را در طول سال طلب نمایند اجتناب شده باشد . گذشته از آن مصرف هر ساله سموم نماتد کش کاری غیر منطقی است و باید احتمالا تا توجیه کامل و مطمئن ارقام مقاوم یا متحمل بر روی شرایط استقرار درختان در اراضی آلوده فکر ، بررسی و تحقیق کرده فقط در شرایطی خاص از سموم استفاده نماییم ( 3).

 

در یک بررسی که توسط دکتر احمد خیری و مهندس شاپور باروتی در مورد معرفی نماتدهای پارازیت گیاهی جمع آوری شده از خاک های اطراف ریشه درختان انار در استان های تهران و مرکزی و قم  انجام گرفت روش کار و نتایج به این ترتیب است:

روش بررسی:   

نمونه های خاک از عمق ریشه ها و از اطراف آن ها همراه با ریشه های مشکوک جمع آوری گردیدند. هر نمونه را در کیسه پلاستیکی جداگانه ریخته و برای جلوگیری از خشک شدن و از دست دادن رطوبت دهانه ی آن ها را مسدود و مشخصات کامل با برچسب روی کیسه ها یادداشت شدند پس از حمل نمونه ها به آزمایشگاه، تا انجام عملیات آز مایشگاهی در چهار درجه حرارت نگه داری شدند.برای استخراج نما تدهای موجود در هر نمونه ابتدا نمونه ی خاک را کاملا مخلوط نموده و مقدار 250 گرم از هر نمونه را با روش Degrisse 1969 شستشو داده و با سانتریفوژ آن ها، نماتدها از نمونه ها اسخراج شدند که پس از  فیکس به تدریج به گلیسرین منتقل و سپس پر پاسیونهای د ائم از آن ها تهیه گردید که مورد بررسی میکروسکوپی قرار گرفتند.

نتایج:

در این بررسی جمعا تعداد 14 گونه از 9 جنس مختلف تشخیص داده شده اند که اسامی آن ها برای هر شهرستان به طور جداگانه بترتیب زیر مشخص گردیده اند:

در نمونه های جمع آوری شده از شهرستان ری گونه های:

1.Xiphinema pachtaicum

2.Zygotylenchus guevarai

در نمونه های جمع آوری شده از شهرستان تهران و شمیرانات گونه های:

1.Meloidogyne javanica

2.Quinisulocius acti

3.Xiphinema pachtaicum

در نمونه های جمع آوری شده از شهرستان ساوه گونه های:

1.Meloidogyne incognita

2.Meloidogyne javanica

3.Merlinius stequs

4.Pratylenchus zeae

5.Xiphinema pachtaicum

در نمونه ی جمع آوری شده از شهرستان ورامین گونه ی:

1.Xiphinema pachtaicum

در نمونه های جمع آوری شده از شهرستان قم گونه های:

1.Hekicotylenchus digonicus

2.Longidorus africanus

3.Longidorus iranicus

4.Meloidogyne incognita

5.Meloidogyne javanica

6.Nothocriconema mutabile

7.Xiphinema index

8.Xiphinema Vuittenezi

9.Zygotylenchus guevarai

گونه های X.pachtaicum , M.stequsدر شهرستان ساوه گسترش و پراکندگی بیشتری را نشان داده و گونه های L.africanus, X.index در شهرستان قم در جمعیت بالایی مشاهده شدند که از نظر انتقال ویروس های بیماری زا دارای اهمیت می باشند. همچنین گونه های M.javanica, M.incognitaکه از نماتدهای مهم پارازیت گیاهی و مولد غده روی ریشه می باشند،همچنانکه روی ریشه ی بسیاری از گیاهان مورد بررسی در بسیاری از نقاط ایران مشاهده شده و خساراتی وارد می کنند،روی ریشه های انار در شهرستان های تهران و شمیرانات، ساوه و قم نیز وجود دارند و گرچه آلوگی نشان می دهند ولی ظاهرا در حال حاضر خسارتی که ناشی از وجود این نماتدها روی ریشه ها باشد مشاهده نشده است.(3)

 

گیاه سس:

از گیاهان انگلی گلدار است. گونه ای از آن به نام Cuscuta monogina از شهرستان های کرج، ورامین، نطنز و ساوه جمع آوری شده اند،این گونه روی گیاهان هرز یکساله و علفی رشد نمی کند و سیکل زندگی خود را کامل نکرده چون برای رشد و نمو به مو اد غذایی زیادی احتیاج دارد که ظاهرا گیاهان یکساله و علفی قادربه تامین آن نیستند در صورتی که درختان و درختچه ها به علت داشتن شیره غذایی فراوان می توانند میزبان های خوبی برای این انگل باشند رشته های سس پس از جوانه زدن به پا جوش های انار پیچیده با فرو بردن مکینه خود شیره ی گیاهی را جذب و به رشد و نمو خود ادامه می دهند.

 

مبارزه و کنترل:

با استفاده از شخم یا کولیتواتورزدن یا کندن دستی علف های هرز یا استفاده از علف کش گراماکسون به نسبت 3 لیتر در هکتار روی علف های هرز یا سس های رویش یافته. به موازات این کار باید کلیه پاچوش ها و هرگونه شاخه ای که بتواند گیاه سس آن را به عنوان قیم استفاده کند قطع کرد حتی بایستی از پهلوی هم قکرار گرفتن شاخه ها جلوگیری شود زیرا باعث انتقال آلودگی می گردد. جهت مبارزه با انگل سس و جلوگیری از خسارت عمده آن پس از اتصال به درخت از علف کش راندآپ با غلظت های 1 تا 3 در هزار استفاده می شود.

طبق بررسی صانعی و همکارانش در مورد غلظت های مورد استفاده ی این علف کش کلیه ی غلظت های مورد استفاده از یک تا 3 در هزار در برابر شاهد معنی دار شده است لیکن بین تمارها اختلاف معنی داری مشاهده نشده است.(2)

نکته: به هیچ وجه نباید به سس اجازه به بذر رفتن را داد و باید قبل از به بذر نشستن باغ از وجود آن پاک سازی گردد.

 

ترشیدگی و پوسیدگی انار:

عامل بیماری قارچ Nematospora sp است. بر اساس تحقیقات انجام شده عامل بیماری توسط نیش سن های آلوده ی فعال در باغات انار از جمله Dolycris sp , Acrosternum sp  Apodiphus amygdali به میوه ها منتقل می شود. در زمان گلدهی درخت نیش حشره باعث ریزش گل ها می شود و پس از تشکیل میوه در محل نیش حشرات ابتدا لکه های تغییر رنگ یافته ای تشکیل می گردد که در حالتهای اولیه رنگ آن کرمی بوده و لی به تدریج لکه ها بزرگتر و تیره رنگ تر می شود در زیر این لکه های پوست، دانه های انار تغییر رنگ داده و به تدریج شروع به له شدن و ترشیدگی می نمایند. سرانجام تمام میوه ها از بین رفته و این روند همچنان تا انبار نیز ادامه می یابد.(2)

 

وضعیت فعلی خسارت:

در استان یزد دامنه انتشار به علت جمعیت زیاد عوامل انتقال دهنده بسیار بالاست در حالی که در استان اصفهان (به خاطر وضعیت بهتر اراضی غیر زراعی اطراف از نظر سرسبزی و وجود مراتع در اطراف باغات انارسن های انتقال دهنده به انارستان ها هجوم نیاورده اند) به جز در شرایط استثنایی ارقام خسارت زیاد چشمگیر نمی باشد. برخورداری ویزدانی (1364) میزان خسارت را در باغات شدید آلوده اردکان تا 80 درصد میوه ها ذکر کرده اند.

 

کنترل بیماری:

در یک بررسی که توسط مرکز تحقیقات کشاورزی یزد روی ارقام تجارتی صورت گرفت، حساس ترین رقم گبری دانه سیاه و مقاومترین آن اصفهانی دانه سیاه تعیین شد. سایر روش ها شامل:

الف: مبارزه شیمیایی: هزینه زیاد مبارزه مکانیکی و عدم کارآیی کافی این روش در کنترل آفات درختان انار و اجتناب از مبارزه شیمیایی، باعث طغیان حشرات و فعالیت شدید سن ها روی درختان انار می باشند. استفاده از چند حشره کش لبایسید به صورت مخلوط با کاپتان در چهار مرتبه به فاصله یک ماه از یک دیگر در کنترل معنی دار بیماری موثر بوده است ولی از آن جا که مبارزه توام با ریزش شدید برگ درختان بوده است احتمالادر اثر طغیان کنه انار پیشنهاد می شود سموم مذکور با یک کنه کش مناسب مخلوط گردد (برخورداری ویزدانی 1364)

ولی متاسفانه با توجه به پلی فاژ بودن عامل بیماری که در ایران علاوه بر انار حمله آن به پسته و یازده گونه گیاه دیگر نیز گزارش گردیده است (نیمان و همکاران 1364، ارشاد و برخودرای 1365) و فراوانی میزبان های حشرات انتقال دهنده و دوره چهار تا پنج ماهه سرایت بیماری به انار به نظر می رسد که مبارزه شیمیای یروی میزبان قادر نیست جمعیت عوامل انتقال دهنده را طوری پایین آورد که پس از چندی از این نوع مبارزه بی نیاز باشیم (این مساله در استان های کرمان، یزد، مرکزی، اصفهان، خراسان، سمنان که باغات پسته وانار توام وجود دارند بسیار قابل ملاحظه  است) .

ب-توجه به تمایل عامل انتقال بیماری به زندگی در محیط خارج از باغات و در روی گیاهان  مرتعی (احتمالا یکی از علل طغیان حشرات انتقال دهنده و هجوم آن ها به باغات انار از بین رفتن این گونه ها در اثر خشکسالی های چند سال اخیر و یا تخریب مراتع می باشد) این امکان را به وجود می آورد که با بهبود وضعیت پوشش گیاهی اطراف باغات انار از هجوم و خسارت این عوامل به باغات جلوگیری نماییم.(6)

 

پوسیدگی طوقه درختان:

علایم این بیماری عبارتند از: پوسیدگی، شکاف خوردگی و سرانجام ریزش پوست در قسمت های حدود طوقه وقتی پوسیدگی در بخشی از پوست تا حدود 50% محیط طوقه ایجاد شود، شاخه ی مربوط به این قسمت یا تمام درخت از رشد باز ایستاده ولی خشک نمی شود.در شرایطی که پوسیدگی به سرعت ظرف چند روز به طور عرضی سراسر محیط طوقه را گرفته درخت یا شاخه ی مربوط به این قسمت نسبتا سریع سبز خشک می شود پوست محل ضایع دیده پس از چندی خشک شده و ریزش می نماید . عامل این بیماری را قارچی به نام فیتوفترا می دانند و این قارچ به ریشه درخت کاری نداشته به همین دلیل بعد از خشک شدن درخت در سال های بعد درختان بیمار پاجوش و یا ریشه جوش هایی تولید می کنند ولی متاسفانه این گیاهان جدید نیز سرنوشت والد خود را دارند.علوی (1364) عامل بیماری را در  درختان بیمار در کاشان P.cactorum می داند.( 2)

 

مبارزه و کنترل :

الف-استفاده از ارقام انار، عکس العمل ارقام انار در برابر این بیماری بسیار متفاوت است در حالیکه برخی از ارقام در برابر این بیماری سریعا از بین می روند ارقام دیگری محل ضایع را ترمیم می کنند. در برخی از ارقام یا تحت شرایط خاصی بیماری به ریشه ها هم سرایت می کند در صورتی که در بیشترواریته ها بیماری فقط در محل طوقه باقی می ماند در هر صورت بررسی عکس العمل ارقام جمع آوری شده در کلکسیون آزمایشگاه اصفهان می تواند راه گشای مبارزه با این بیماری از طریق استفاده از ارقام متحمل یا مقاوم باشد.

ب-مبارزه با شرایط ایجاد بیماری، بیماری در باغاتی که (به لحاظ استفاده بیشترازآن در زمین) در پای درختان کشت هایی مانند سبزی، صیفی، جالیز و یا علوفه انجام می گیرد و طبعا آبیاری آن ها بر اساس زراعت دوم انجام می شود شایع تر بوده و در شرایط آلودگی خاک به قارچ عامل بیماری، آبیاری کرتی نیز مضر و باعث افزایش خسارت می شود بنابراین تخاذ هر روش آبیاری و یا کاشت که مانع از رسیدن آب به طوقه درخت شود، در تخفیف بیماری بسیار موثر خواهد بود.

ج-مبارزه شیمیایی، چون بیماری (جز در حالتهای استثنایی) در قسمت طوقه ی گیاه باقی می ماند و به ریشه گسترش نمیابد، با توجه به تجربیات موجود در مورد مبارزه با قارچ Phytophotra drechsleri در زراعت خیار اصفهان و آزمایشات مقدماتی انجام شده علیه این بیماری در اردستان به نظر می رسد که می توان پس از بررسی دقیق سیکل بیماری با استفاده از قارچ کش متالاکسیل Metalaxyl 5G موفقیت هایی را در جهت مبارزه شیمیایی با این بیماری به دست آورد.(3)

 

بیماری های ناشی از قارچ و کپک ها:

از معروفترین قارچ های مزبور پنی سیلیوم و آسپرژیلوس می باشد که کیندی های آن ها به وفور همه جا حتی در هوای آزاد دیده می شود. اگر فقط به مدت چند دقیقه ظرف محیط کشت یا پتری دیش را باز کنیم و در مجاورت هوا قرار دهیم اجتماعات ریسه ای این قارچ ها پس از مدتی در محیط کشت پدیدار می شوند پنی سیلیوم ها معمولا روی مرکبات، میوه ها،ژله ها و مرباها و یا بر روی سایر مواد خوراکی که توسط اسپور مربوطه آلودگی پیدا کرده باشند ایجاد کپک هایی به رنگ سبز یا آبی می نماید که به کپک سبز نان معروف است. آسپرژیلوس نایجر تولید اجتماعات سیاه رنگی می کند که کپک سیاه می نامند در انار نیز قارچ پنی سیلیوم تولید پوسیدگی آبی می کند و قارچ آسپرژیلوس باعث فساد داخل میوه شده، توده ی گرد مانند خاکستری رنگ را به وجود می آورد. همچنین این دو قارچ مسائل عدیده ای را در انبار داری این میوه ایجاد می کنند که از آن جمله بیماری لکه قهوه ای انار می باشد.

یکی از راه های خسارت این قارچ ها ورودآن ها به داخل میوه از طریق نیش حشرات و یا آسیب دیدگی میوه و به طور اعم و رود آن ها به میوه های ترکیده می باشد که به محض ورود باعث پوسیدگی و ترشیدگی میوه می شوند و رنگ نامطلوب و بوی نامطبوع در میوه ایجاد می کنند(2)

در حال حاضر پوسیدگی میوه انار در انبار یا در مراحل بازار رسانی، مهمترین مشکل انبار داری و مانع عمده صادرات میوه انار محسوب می گردد تا کنون بیش از 25 گونه و جنس قارچ یا باکتری به عنوان عامل پوسیدگی و ترشیدگی میوه انار از سراسر جهان گزارش شده است. در ایران اخیانی و همکاران هشت گونه قارچ از جنس Aspergillus و گونه هایی از جنس Fusarium, Alternaria,Rhizopus,Penicillum, Nematospora و دو گونه مخمر به نام های

Sacaromyces sp,Hanseniospora vincae و انواعی از نماتد، کنه و باکتری های ساپروفیت را به عنوان عوامل فساد و گندیدگی میوه انارذکر نموده اند.

شاکری و همکاران قارچ های

Penicillium  minoluteum  link ,Penicillium glabrum(wehmer) Aspergillus flavus,Aspergillus niger van Tieghem,Gliocladium roseum Corda  از میوه های انار آلوده باغ و انبار جداسازی و گزارش کرده اند. بر اساس این گزارش قارچ A.niger از توانایی بالاتری در نفوذ و رشد و تکثیر برخوردار بود و در همه نمونه های آلوده، بدون استثنا وجود داشته است از 148 نمونه میوه انار آلوده به Aspergillus که از باغ های انار استان های اصفهان و یزد جمع آوری شدند نیز گونه های A.ocraceus, A.tamaril, A.niger,A.flavus,A.parasiticus, A.fumigatus جداسازی و شناسایی گردیده است پوسیدگی به طور عمده از باغ شروع می شود و شب پره ی Zeller spectrobates ceratoniae  موسوم به کرم گلوگاه انار نقش کلیدی در شروع آلودگی دارد.

علاوه بر کرم گلوگاه، ترک های ریز موجود در پوست، آفتاب سوختگی محل های تغذیه حشرات مکنده ، آسیب های مکانیکی را بالاخره لهیدگی ایجاد شده در حین برداشت یا در مراحل مختلف حمل و نقل نیز از جمله عوامل هستند که می توانند پوسیدگی میوه انار را به دنبال داشته باشند اما وجود این عوامل برای ایجاد پوسیدگی و ترشیدگی الزامی نیست میوه انار همانند سایر میوه ها، به علت دارا بودن مقدار زیادی آب در معرض  فساد قرار دارد قارچ های آسپرژیلوس و پنیسیلیوم می توانند در صورت وجود شرایط مساعد از نظر دما و رطوبت، میوه های سالم انار را بپوسانند.

مولایی و همکاران اثرات پرتو گاما را در کشتن کرم گلوگاه انار وجلوگیری از رشد قارچ های انباری پنیسیلیوم و آسپرژیلوس مورد بررسی قرار داده و پرتو دهی با 100 کیلوکالری را موثر دانسته اند.طاهری و همکاران هم تاثیر گاز متیل برومید را روی کرم گلوگاه انار وفساد میوه بررسی و غلظت های 35 و 40 گرم در متر مکعب را با تاثیر کم و بیش یکسان، موثر ارزیابی کرده اند. همچنین امانی ضد عفونی انارهای برداشت شده را با محلول 2 در هزار تیابندازول و سمپاشی قبل از برداشت با همین قارچ کش را به منظور جلوگیری از کپک زدگی توصیه نموده است (4)

 

کنترل آسپرژیلوس:

می توان با سم پاشی به وسیله Bavistin 5/0درصد، M-45 Dithane 25/0درصد یا Dithanez-7825/0 درصد ظرف 15-10 روز بعد از شروع گلدهی از این بیماری جلوگیری نمود.

همچنین برای کنترل گونه ای آلترناریا (Alternaria alternata) سم پاشی با Dithan M-45 25/0درصد یا Captaf25/0 درصد در کنترل آن موثر بوده است (7).

به منظور تکمیل نتایج و دستیابی به یک روش مطمئن و کاربردی برای کنترل پوسیدگی های میوه انار در انبار، طرح بررسی روش های مناسب جهت افزایش عمر انبارداری انارهای ملس یزدی و گل تفتی» از سال 1378 به مدت دو سال در ایستگاه مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی یزد اجرا شد.

 

مواد و روش ها

این طرح به صورت اسپلیت پلات با سه تکرار دو عامل و تحت شرایط کنترل دما و رطوبت از ابان ماه 1378 به مرحله اجرا گذاشته شد عوامل اصلی و فرعی آزمایش عبارتند از:

 

الف) عوامل اصلی

دو رقم انار تجارتی استان یزد بنام ملس یزدی و گل تفتی.انار رقم ملس یزدی اناری است با طعم میخوش، قرمز رنگ، دانه قرمز،هسته متوسط، صادراتی، با بازار پسندی بسیار خوب که رقم غالب باغهای انار استان یزد را تشکیل می دهند رقم گل تفتی، اناری است ترش ، به رنگ زرد روشن که رقم غالب شهرستان تفت، واقع در 20 کیلومتری یزد، را تشکیل می دهد و به همین علت به گل تفتی معروف است.

 

ب)عوامل فرعی

عوامل فرعی شامل: 1-محلول 5%کلرید کلسیمCAcl2-2 واکس (ماده پوششی محافظ و کنترل کننده تنفس و تعرق) 3-هیپوکلریت سدیم Clona به نسبت %10 از مایع تجارتی بنام وایتکس 4-بنومیل (Benomyl) 5/1 در هزار 5-اکسی کلرورمس (copper oxychloride 1%) 6-تیابندازول (Thiabendazole) یا تکتو 5/1 در هزار و 7-شاهد

برای هر واحد آزمای

/ 1 نظر / 454 بازدید
vahid

ممنون از مطالب مفيدتون عالي بود 09193502395