مقاله تونع ارقام سیلکیون ارقام بادام استان قزوین

تنوع سلکسیون های بادام استان قزوین از نظرمقاومت به سرمای دیررس بهاره علی ایمانی عضو هیأت علمی بخش تحقیقات باغبانی مؤسسه اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج

                                    

خلاصه

بادام از زمان های خیلی قدیم در ایران کشت کار می شودوبا شرایط آگرو کلیمایی ایران سازگار است. ازطرف دیگر,بادام از زمان های قبل به طور سنتی در قسمت های مختلف از ایران به ویژه در استان قزوین از طریق بذر تکثیر می شودو به دلیل تکثیر جنسی اکثر باغ های بادام بذری هستند فلذاژنوتیپ های متفاوت وجود دارندکه دارای خصوصیات بیولوژیکی,پومولوژیکی ومور فولوژیکی متفاوت هستند. این حالت احتمال مطالعه صفات متنوع جهت انتخاب ژنوتیپ های برتربه ویژه مقام به سرما از میان ژنوتیپ های متفاوت فراهم آورده است.ازسویی بادام در بسیاری از نواحی پرورش ایران به دلیل زود گل دهی , اغلب گل های آن از سرمای دیر رس بهاره آسیب می بینند.بنابراین ژنوتیپ های دیر گل ومقام به سرما به طور روز افزون ازاهمیت ویژه برخور دار هستند.لذا توسعه ژنوتیپ های دیر گل ومقام به سرما یکی از اهداف برنامه های اصلاح بادام می باشد.از طرف دیگر,به خوبی شناخته شده است که اکثر ژنوتیپ های تجارتی بادام در سراسر دنیااز طریق سلکسیون از میان ژرم پلاسم بادام به وجود آمده است (کستر وهمکاران.,1991).در این مقاله تنوع ژنیتیکی ومقاومت به سرما در ژرم پلاسم بادام استان قزوین ارائه شده است و هدف ازبررسی ژرم پلاسم,انتخاب ژنوتیپ های دیر گل ومقام به سرمااز میان توده درختان بذری بادام بوده است.با در نظر گرفتن تنوع ژنیتیکی میان ژنوتیپ های بادام,ازسال 1382 یک برنامه سلکسیون جهت ارزیابی ژرم پلاسم نواحی مختلف استان قزوین برای گزینش ژنوتیپ های برتر از میان باغات بذری بادام انجام شده است. در این مطالعه,ارزیابی و رتبه بندی هر صفت بر اساس دسکریپتور بادام(گلکان,1985 )انجام گرفت.در این تحقیق, ژنوتیپ های دیر گل ومقاوم به سرمای منفی 5 درجه سانتی گراد( نظیر ژنوتیپ های جی1,جی152,جی25,جی112) که 15تا20روز دیر تر ازسایر ژنوتیپ هادر یک منطقه گل می نمودند, شناسایی شدند. در این مقاله سایرخصوصیات ژنوتیپ های برتر انتخابی بحث خواهد شد.

 

کلمات کلیدی: بادام، گونه‌ها، ژرم‌پلاسم، ژنوتیپ های، تنوع

مقدمه :

(Prunus dulcis Miller) بادام یکی از قدیمی‌ترین درختان میوه خشکباری است که در حال حاضر بیشترین تولید تجاری خشکبار را بخود اختصاص داده است (2). یکی از مناطق مهم تولید بادام آسیای مرکزی و جنوب غربی است که شامل ایران، ترکیه، پاکستان، هند، افغانستان، عراق، سوریه و تاجیکستان است. تکثیر بادام در بسیاری از کشورها و از جمله در کشورهای مذکور با استفاده از بذر صورت می‌گیرد(2). در آسیا و در بین کشورهای ذکر شده ایران بیشترین میزان تولید بادام را دارد و در سطح جهانی نیز بعد از کشورهای آمریکا، اسپانیا و ایتالیا چهارمین تولید کنندة بادام در دنیاست(3) از حدود 15 سال قبل با معرفی ژنوتیپ های بادام اصلاح شده و یا ژنوتیپ های خارجی سازگار با شرایط آذربایجان (6) و ژنوتیپ های خارجی سازگار با منطقه شاهرود (5) در این مناطق و یا سایر مناطق کشور استفاده از ژنوتیپ های پیوندی در احداث باغ های بادام بیش از پیش متداول شد. اما اکثر باغ های بادام قدیمی کشور و به ویژه بادام ستان‌های دیم بذری هستند (1). سطح زیر کشت درختان بادام بذری بسیار زیاد بوده و در حال حاضر نیز در برخی از مناطق کشور به خصوص در احداث باغ های دیم از نهالهای غیر پیوندی یا کشت مستقیم بذر در زمین اصلی استفاده می‌شود.

سطح زیر کشت بادام در ایران بیش از 156 هزار هکتار است که نزدیک نیمی از آن به کشت دیم اختصاص دارد(11،3). گزینش ژنوتیپ های از بین توده‌های بذری یکی از شیوه‌های متداول اصلاح بادام است (2). در ایران باغداران مجرب از سالها قبل اقدام به انتخاب تک درختان مرغوب نموده و آنها را به‌صورت غیرجنسی تکثیر نموده‌اند. در بین ژنوتیپ های گزینش شده توسط باغداران می‌توان به ژنوتیپ های مامایی، ربیع و سفید (محبعلی) در مناطق سامان و نجف آباد اشاره نمود (9).از دیگر ژنوتیپ های محلی مهم که دارای دودمان نامشخص هستند می‌توان به ژنوتیپ های زیر اشاره نمود ژنوتیپ های بادام پسته، یازقی و کاغذی از باغات بادام مراغه منشاء گرفته‌اند. ژنوتیپ های کاغذی و تخماقی ، کف مال، دستمال از استان خراسان به ترتیب مناطق سبزوار، نیشابور و کاشمر منشاء گرفته‌اند. ژنوتیپ راور از کرمان و ژنوتیپ های منقا، دوبچه‌ای و محبی در اصفهان کشت می‌شده‌اند(1). انتخاب ژنوتیپ‌های برتر از بین توده‌های بذری آذربایجان توسط چایچی اولین برنامه اصلاحی مدون بادام در ایران است که از سال 1345 آغاز شد و منجر به معرفی ژنوتیپ سهند گردید (6).

در دانشگاه تربیت مدرس نیز انتخاب ژنوتیپ‌های مرغوب در توده‌های بادام بذری برخی از مناطق استان مرکزی توسط وزوایی(10) و در کاشمر توسط علی آبادی انجام گرفت (8). در میانه ژنوتیپ‌های برتر توسط ایمانی گزینش شدند (1). عدلی 81 ژنوتیپ مرغوب و دیرگل بادام را از بین توده‌های بذری استان خراسان انتخاب نمود (7). در ناحیه مدیترانه (کشورهای ایتالیا، اسپانیا، یونان، ترکیه و مراکش) استفاده از بذر در احداث باغ های بادام برای قرون متمادی روش متداول بوده است. در این نواحی از حدود 150 سال قبل باغداران ژنوتیپ های محلی را از بین توده‌های بذری گزینش نمودند. در سال‌های نه چندان دور ایتالیا مهمترین منطقة پرورش بادام بود و ژنوتیپ های زیادی از توده‌های بذری بادام در پولیا و در سیسیل گزینش شده اند. ژنوتیپ های گزینش شده در پولیا عمدتاً دیرگل و دارای درصد مغز پائین و درصد دوقلویی بالا و پوست سخت بودند. در حالی که ژنوتیپ های گزینش شده از سیسیل زودگل و پوست سخت بودند (2).از ژنوتیپ های بادام مهم که از بین توده‌های بذری ایتالیا منشاء گرفته‌اند می‌توان به ژنوتیپ های کریستومورتو، تونو، جنکو، و فیلیپوسه‌اواشاره نمود. اسپانیا نیز یکی از کشورهای عمدة تولید کننده بادام در منطقه مدیترانه است در این کشور نیز ژنوتیپ های زیادی از بین توده‌های بذری گزینش شده‌اند که می‌توان به ژنوتیپ های مارکونا و دسمایو اشاره نمود (14).

فرانسه به‌ عنوان یکی از کشورهای قدیمی پرورش دهنده بادام مطرح است. اصلاح بادام به صورت متمرکز و برنامه ریزی شده در ناحیة مدیترانه با جمع‌آوری ژنوتیپ های بادام در بردو فرانسه در سالهای 1951 تا 1961 توسط گراسلی شروع شد. مناطق تحت بررسی این محقق شامل ایران، شوروی سابق، افغانستان و کشورهای حوزة دریای مدیترانه بود. در خلال مطالعات گراسلی 450 نمونه بادام جمع‌آوری، ارزیابی و توصیف شد. گراسلی از ژرم پلاسم جمع‌آوری شده در دورگ گیری‌های کنترل شده استفاده نمود و توانست ژنوتیپ های معروف فرانیس و فرادوئل را معرفی کند(2).

نخستین برنامه‌های اصلاح بادام بصورت مدون در یونان، اسپانیا و ایتالیا شامل بررسی ژرم پلاسم محلی، جمع‌آوری ژنوتیپ های در کلکسیون ها و مقایسه ژنوتیپ های معرفی شده توسط سایرین بوده است. در نهایت ژنوتیپ های و ژنوتیپ‌های جمع‌آوری شده در تلاقی‌های کنترل شده جهت دستیابی به ژنوتیپ های دیرگل و دارای میوة با کیفیت مطلوب، مقاوم به خشکی و سازگار به محدودیتهای محلی استفاده شده است(2).

در سال 1879 یک خزانه کار آمریکایی بنام هچ ژنوتیپ های نون پاریل،ال ناین و نپلوس الترا را از بین دانهالهای پیوند نشدة خزانه خود انتخاب و معرفی نمود(13). در اواسط دهه 1950 الگوی انتخاب ژنوتیپ های جدید در کالیفرنیا تغییر کرد و باغ های بذری بادام و درختان بذری کشت شده در کنار جاده ها بعنوان منبعی برای گزینش ژنوتیپ های جدید در نظر گرفته شدند. ژنوتیپ های فریتز، کارمل,پرایس و مرسد از بین همین درختان بذری انتخاب شدند (13).

جمع آوری ژنوتیپ های بادام بویژه ژنوتیپ های محلی بسیار حائز اهمیت است زیرا با معرفی ژنوتیپ های بادام دیر گل و پر محصول جدید ژنوتیپ های محلی و قدیمی در حاشیه قرار خواهند گرفت و خطر نابودی این ژنوتیپ‌ها بسیار زیاد است. خصوصیات این ژنوتیپ های نیز دقیقا مورد مطالعه قرار نگرفته است لذا جمع آوری این ژنوتیپ های در یک کلکسیون واحد به منظور حفاظت ، ثبت خصوصیات و استفاده از ژرم پلاسم آنها در برنامه های اصلاحی ضرورت دارد.

مواد و روش‌ها :

به منظور شناسایی، جمع آوری، حفظ وبهره برداری وجلوگیری از انقراض ژنوتیپ های محلی بادام موجود در استان های زنجان,تهران وقزوین وبررسی مقدماتی خصوصیات گیاه شناسی، مورفولوژی و مراحل فنولوژی آنها در این تحقیق به مدت3 سال ژنوتیپ های محلی موجود در مناطق مختلف بادام کاری استان های زنجان,تهران وقزوین مورد بررسی قرار گرفتند. برای این منظور ابتدا نقاط پراکنش و مناطق عمده کشت و پرورش درختان بادام در سطح استان های مذکورشناسایی شد. در طول مدت انجام این تحقیق هر سال به مناطق مختلف استان مراجعه و ژنوتیپ های محلی موجود در آن منطقه شناسایی شد. بر این اساس در هر منطقه به کمک کارشناسان محلی و باغداران خبره باغ های متعدد بادام بخصوص باغ های قدیمی که دارای تنوع بیشتری بودند شناسایی شد. این عمل در اسفند هر سال انجام می گرفت. پس از انتخاب محل باغ در پنج مرحله (خواب فیزیولوژیکی، مرحله گلدهی، دوره رشدرویشی فعال درخت، زمان رسیدن و برداشت محصول ومرحله خزان درختان) این باغها مورد بازدید قرارگرفتند. در هر باغ درختان ژنوتیپ های مختلف بادام که از نظر شکل ظاهری،گل ومیوه باهمدیگر متفاوت بودند و یا بنا به اظهار باغدار بعنوان یک ژنوتیپ محلی تلقی می شدند انتخاب و با رنگ علامتگذاری شدند و آدرس دقیق محل باغ و کروکی محل درخت در باغ ترسیم شد تا در مراجعات بعدی مشکلی بوجود نیاید در هر یک از مراحل بازدید ضمن مطالعه مراحل فنولوژی، خصوصیات رویشی و مورفولوژی درختان علامت گذاری شده، از گل، برگ، میوه و شاخه این درختان نمونه برداری صورت گرفت . این نمونه ها با کیسه نایلونی به آزمایشگاه منتقل شدند. در آزمایشگاه خصوصیات گیاه شناسی و مورفولوژی هریک از نمونه ها بطور جداگانه براساس توصیف نامه (دیسکریپتور) بادام مورد مطالعه قرار گرفت و در هر صفت یادداشت برداریهای لازم براساس فرم مربوطه انجام گرفت. در این فرم 116 صفت گیاه شناسی ومورفولوژی گل، برگ و میوه، مراحل فنولوژی وخصوصیات رویشی ن پیش بینی شده بودکه هرکدام از این صفات بطور دقیق مطالعه و رکوردهای اندازه گیری شده آن صفت یادداشت گردید.این صفات برای هریک از ژنوتیپ های محلی شناسایی شده بطور جداگانه مطالعه وجداول مربوطه تنظیم گردید.

در نهایت کلیه مشخصات گیاه شناسی و مورفولوژی گل، برگ و میوه درختان، مراحل فنولوژی، صفات رویشی وخصوصیات پومولوژی با استفاده از دیسکریپتور بادام مورد مطالعه قرار گرفت(ذکر از منبع شماره1).

مراحل بازدید از درختان ژنوتیپ های بادام شناسایی شده: به منظور مطالعه دقیق خصوصیات رویشی، مراحل فنولوژی و مشخصات مورفولوژی اندامهای مختلف درخت در طول یکسال زراعی هر یک از درختان ژنوتیپ های بادام شناسایی شده در پنج مرحله بشرح زیر مورد بازدید قرار گرفتند.

مرحله خواب فیزیولوژیکی درخت: در این مرحله در اسفندماه از باغ های بادام مناطق شناسایی شده بازدید بعمل آمده و درختان ژنوتیپ های مختلف بادام موجود درهر باغ را براساس تفاوت های ظاهری تنه، شاخه، وتیپ رشد درخت و یا اظهار باغدار که از نوع ژنوتیپ درخت کاملاً آگاه بود با رنگ سفید علامت گذاری شدند وبه هر باغ ومنطقه یک کد و به هر درخت علامت گذاری شده یک شماره اختصاص داده شد. در این مرحله کل باغ های پیش بینی شده در منطقه ای که از قبل تعیین شده بود بازدید و درختان علامت گذاری شدند.

مرحله گلدهی درختان: در این مرحله از درختان علامت گذاری شده در هر باغ در اسفند و یا فروردین بازدید بعمل آمد و ضمن بررسی وضعیت ظاهری درختان، فراوانی گل، رنگ عمومی غنچه و گلهای درختان هر ژنوتیپ به صورت مشاهده ای در باغ از گل درختان هر ژنوتیپ نمونه تهیه شد تا در آزمایشگاه به کمک بینوکولر مشخصات گل هر ژنوتیپ مطالعه شود.

مرحله رشد رویشی فعال درخت: در این مرحله که از اوایل اردیبهشت تا اواخرتیرماه طول می کشید درختان علامت گذاری در چند نوبت بازدید شدندو میزان رشد رویشی، وضعیت سبز درختان ،نحوه رشد و تکامل میوه های تشکیل شده، میزان ریزش میوه، میزان حساسیت درختان به آفت، بیماری، سرمازدگی وخشکی به صورت مشاهده ای بررسی شد. از شاخه وبرگ درختان نیز نمونه برداری انجام گرفت ونمونه ها در آزمایشگاه مورد مطالعه قرار گرفتند.

مرحله رسیدن و برداشت میوه: در این مرحله نیز که از اوایل مرداد تااواخر مهرماه طول می کشید ضمن بررسی نحوه رشد و تکامل میوه ها و رسیدن میوه ها روی درخت بسته به نوع ژنوتیپ بادام (زودرس، میان رس و دیررس) از میوه های درختان هر ژنوتیپ بطور جداگانه نمونه برداری انجام گرفت. این نمونه ها به آزمایشگاه انتقال داده شدندو مشخصات پومولوژی ومورفولوژی میوه، هسته ومغز هر ژنوتیپ مطالعه و ابعاد آنها اندازه گیری شد.

مرحله خزان درختان: در این مرحله پس از خزان طبیعی درختان (اواخر آبان ماه) صفات رویشی درخت ( میزان رشد رویشی سالیانه شاخه ها، ارتفاع، سطح گسترش تاج درختان)، شکل و فرم درخت، شکل وعادت شاخه بندی درخت و تراکم شاخه های روی درخت مورد بررسی قرار گرفت.

نمونه های تهیه شده درهریک از مراحل فوق در آزمایشگاه با کمک اشکال وکلیدهای راهنما در کتابهای فلورایران، تیره گل سرخ و راهنمای طرح فلورایران (15) و همچنین دیسکریپتور بادام (12) مطالعه شدند و خصوصیات گیاه شناسی ومورفولوژی برگ گل، شاخه و میوه هر ژنوتیپ بطور جداگانه بررسی و یادداشت برداریهای لازم مطابق فرم مربوطه انجام شد. اهم صفات مورد بررسی در هر یک از مراحل بازدید از درختان به شرح زیر میباشد.

صفات مربوط به مشخصات مورفولوژی درختان ژنوتیپ های بادام شناسایی شده

 

خصوصیات رویشی ومشخصات مورفولوژی درخت

شامل صفاتی از قبیل روش ازدیاد درخت، نوع پایه، سازگاری پایه و پیوندک، وضعیت فعلی درخت، اندازه درخت ، شکل و عادت رشد، شاخه های درخت، ارتفاع درخت، میزان رشد رویشی سالیانه درخت، میزان خودسازگاری گلها، سیستم باردهی، میزان سال آوری، زمان رسیدن میوه، مقدار محصول تولیدی درخت

مشخصات برگ: شامل صفاتی مانند طرز قرار گرفتن برگ روی شاخه، شکل برگ(شکل پهنک، نوک، قاعده و حاشیه برگ)، ابعاد برگ (طول و عرض)، رنگ روئی وزیرین برگ، میزان کرک برگ، ، شکل رگبرگ ،طول دمبرگ، وجود غده یا گوشوارک در دمبرگ و تعداد غده روی دمبرگ

مشخصات گل: شامل زمان شروع 10% و 90% گلدهی، زمان خاتمه گلدهی، طول دوره گلدهی، نظم گلدهی،گلدهی ثانویه، فراوانی گل، فصل گلدهی، اندازه گل، طول دمگل، وضعیت تخمدان، طرز قرار گرفتن جوانه های گل روی شاخه، مقاومت به سرما مشخصات کاسبرگ (تعداد، رنگ، شکل)، مشخصات گلبرگ (تعداد،رنگ، شکل)، مشخصات پرچم (تعداد،رنگ میله و رنگ سباک)، مشخصات کلاله (تعداد، رنگ نحوه اتصال به تخمدان)

مشخصات میوه: شامل طول دوره رسیدن میوه، سهولت جداشدن میوه از درخت، یکنواختی، اندازه وشکل میوه، ابعادمیوه، وجود شکاف در پوست میوه، رنگ پوست میوه، نحوه جداشدن پوست از میوه، وجود شکاف در پوست چوبی هسته، میزان سختی یا نرمی پوست چوبی، اندازه هسته، میزان نقوش روی هسته، شکل هسته، وزن متوسط 100 عدد میوه

مشخصات مغز: شامل وزن 100 عددمغز، نسبت مغز به چوب، چین و چروک مغز، میزان کرک روی مغز، شکل مغز، ابعاد مغز، درصد مغزهای سالم، پوک، دوقلو و صمغی در 100 عدد هسته، رنگ مغز، یکنواختی، زبر با صافی مغز، طعم و مزه، بازار پسندی مغز

برای اندازه گیری ابعاد برگ، گل و میوه ومغز از خط کش میلیمتری و کولیس استفاده گردید. میزان رشد رویشی شاخه ها و ارتفاع درخت با متر اندازه گیری شد. وزن متوسط 100 عدد میوه و مغز با کمک ترازوی حساس اندازه گیری شد. رنگ، طعم و مزه، ریز یا درشت بودن مغز و یکنواختی آن، بازار پسندی و رویت کلی مغز و هسته ژنوتیپ های مختلف بادام با حضور چند نفر کارشناس مورد بررسی قرار گرفت. سختی یا نرمی پوست چوبی هسته با شکستن چند هسته با دست ویا با چکش برحسب نیروی لازم و براساس ارزشیابی این صفت در دیسکریپتور بررسی شد. اگر چه روش های متعددی برای شناسایی و رده بندی گیاهان وجود دارد ولی در این تحقیق با توجه به امکانات موجود از ترکیب دو روش شناسایی درختان براساس مورفولوژی و خواص فیزیولوژیکی استفاده شد و از میان تعداد زیادی درخت علامت گذاری شده، پس از بررسی های لازم، سرانجام تعداد 14ژنوتیپ بادام محلی کاملاً متفاوت شناسایی شد. خصوصیات هر یک از این ژنوتیپ های بادام در قسمت نتایج وبحث ودر جدول1 ارائه شده است.

نتایج وبحث

نتایج حاصل ازاین قسمت تحقیق( شناسایی، جمع‌آوری و ارزیابی ژنوتیپ‌های محلی بادام در استان قزوین) در جدول 1نشان داده شده است. همانطوریکه در جدول مشخص است ,در صددو قلویی مغز بین ژنوتیپ‌های شناسایی شده از 5الی25در صدمتفاوت است ودر میان ژنوتیپ های شناسایی شده M-4 بالاترین در صد مغز(60-65%)را داشت. ژنوتیپ هایG-112وG- 152 به عنوان دیر گل ترین بادام در میان توده باغ های بذری بادام منطقه شناسایی شدند. نتایج مقدماتی حاصل از این قسمت پژوهش نشان می دهد که برخی از ژنوتیپ های شناسایی شده می توانند پس ازارزیابی کامل برای مناطق با رسک سرمازدگی بهاره به دلیل دیرگل دهی,عملکرد بالا وکیفیت مغز خوب توصیه شوند.

 

 

 

 

 

منابع:

1- ایمانی، ع. 1376. بررسی تاثیر برخی از صفات بیولوژی و فیزیولوژی بر روی عملکرد ارقام بادام انتخابی. رساله دکتری باغبانی دانشگاه تربیت مدرس. تهران.

2- ایمانی ع. 1379. اصلاح بادام (ترجمه). نشر آموزش کشاورزی. کرج: 128 صفحه .

3- بی نام. 1383. آمارنامه کشاورزی. جلد اول: محصولات زراعی و باغی. سال زراعی 82-81. معاونت برنامه‌ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی. تهران.

4- ثابتی ، حبیب ا... . 1373 . جنگلها ، درختان و درخچه های ایران . انتشارات دانشگاه یزد . 810 صفحه

5- جواهرده ، م. و ا.، عباسپور. 1376. ارقام مناسب بادام در استان سمنان – نشریه ترویجی. سمنان:10

6- چایچی، س. 1366. ارقام بادامهای دیر گل. نشریه ترویجی شماره 3. اداره کل کشاورزی آذربایجان شرقی. تبریز: 15

7- عدلی، م. 1378. گزارش نهایی طرح جمع‌آوری بادام دیرگل خراسان. خلاصه مقالات اولین همایش ملی بادام. شهرکرد: صفحه 48.

8- قصیر علی‌آبادی، ع. ا. و م. صانعی شریعت پناهی. 1375. شناسایی ارقام دیرگل بادام در شهرستان کاشمر. خلاصه مقالات اولین کنگره علوم باغبانی ایران. کرج: صفحه 29.

9- مرادی، ح. و س. ا.، موسوی. 1378. خصوصیات سه رقم بادام محلی استان چهارمحال وبختیاری. مجموعه مقالات ارائه شده در اولین همایش ملی بادام. شهرکرد: ص 314-309.

10- وزوائی،ع.1365 بررسی صفات کمی و کیفی بادام در استان تهران و مرکزی به منطور انتخاب بهترین ارقام. پایان نامه دوره کارشناسی ارشد، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس تهران.

11- Anonymous. 2001. FAO yearbook. Production. Vol: 53, FAO. Rom. Italy.251p.

12- Gulcan, R.1985.Descriptor list for almond (Prunus amygdalus) IBPGR secretariat. Rome.Italy.30p.

13- Micke, C.W. 1996. Almond production manual. University of California. Pub. No. 3364. Cal.USA. 289 p.

14- Monastra, F., A. Crisafulli, F. Marchese, G. Ondradu, R. Pavia and L. Rivalta. 1982. Monografia di cultivar di mandorlo. Mimistero dell Agricoltura a della produzione Agricola. Instituto seprimentale per la frutticultura-Roma

15-Rechinger,K.H.1963.Amygdalus. in"Flora Iranica" 166-187.

 

 

 

 

 توجه  : عکسها فقط جنبه زیبایی دارد و به مطالب ربطی ندارد

 

 

 

 

/ 0 نظر / 125 بازدید